Alles over bijen

No comments

Wat zijn bijen?

Natuurlijk zijn de bijen vooral bekend om de honing, maar wat zijn bijen nu precies? Bijen zijn insecten die behoren tot de orde van de vliesvleugeligen. De meeste vliesvleugeligen zijn vleeseters, maar de bij en haar larven onderscheiden zich daarvan door enkel te leven op nectar en stuifmeel. Wel is het zo dat alle soorten bijen behoren tot de superfamilie Apoidea, waar bijvoorbeeld ook de graafwespen toebehoren. Bijen behoren tot de Anthophila groep, deze groep heeft geen rang en is onder de superfamilie geplaatst. De vertaling van Antophila is ‘bloemen-aanbidder’.

Wat is het nut van bijen?

Bijen zijn heel nuttige dieren en zeer belangrijk voor het behouden van onze natuur. Zou de bij er niet meer zijn, dan betekent dit dat gewassen zich slechter kunnen voortplanten doordat er onvoldoende bestuiving is. Vruchten van vele gewassen ontwikkelen zich beter of zelfs enkel met behulp van de bij en andere bestuivers. Denk hierbij bijvoorbeeld aan fruitbomen, bessen en veel wilde planten. De wilde planten zorgen er in het najaar voor dat onder andere de vogels en insecten voldoende eten hebben. Ook is de teelt van augurken en aardbeien onder glas afhankelijk van de bestuiving door bijen. Daarnaast zorgt de bij natuurlijk ook voor honing en stuifmeel.

Honingbij op bloem

Soorten bijen in Nederland

Bijen kun je verdelen in twee groepen; de eusociale bijen en de solitaire bijen. De eusociale bijen leven in een volk, soms maar een gedeelte van het jaar, terwijl de solitaire bijen alles alleen doen. Denk hierbij aan nesten maken, voedsel zoeken en eitjes leggen. Het kan voorkomen dat de solitaire bijen hun nesten dicht bij elkaar gemaakt hebben, waardoor zij een kolonie vormen, maar dit hoeft niet. Honingbijen zul je altijd in een kolonie treffen met een strikte rangorde waar ieder zijn eigen taken uitvoert.

De honingbij is, samen met een aantal soorten hommels, een eusociale bij. Deze bij komt voor in grote aantallen. Zijn grote rol in het bestuiven van vele plantensoorten, waaronder fruitbomen, wordt erg gewaardeerd. Daarnaast zorgt hij ook voor verschillende natuurproducten zoals honing, bijenwas, koninginnengelei en propolis.

Onderstaand zie je een opsomming van een aantal solitaire bijen, die alles alleen doen.

  • Zijdebijen
  • Maskerbijen
  • Slurfbijen
  • Groefbijen
  • Bloedbijen
  • Zandbijen
  • Roetbijen
  • Dikpootbijen
  • Slobkousbijen
  • Pluimvoetbijen
  • Wol- en Harsbijen
  • Tubebijen
  • Behangersbijen
  • Kegelbijen
  • Klokjesbijen
  • Metselbijen
  • Ertsbijen
  • Houtbijen
  • Wespbijen
  • Viltbijen
  • Langhoornbijen
  • Rouwbijen
  • Vlekkenbijen

Geschiedenis van de bij

Er is bewijs gevonden dat de bij eerder op de aarde was dan de mens; er zijn afdrukken van bijen gevonden in gesteenten van wel 25 miljoen jaar geleden. Honing en bijenproducten waren vroeger erg kostbaar. De oude Indiërs offerden honing aan hun goden en betaalden hun belastingen met honing en was.

De Perzen vereerden de honingbij en de goden bestraften de leugenaars met bijensteken. In de Koran wordt beschreven dat de honing gebruikt werd als geneesmiddel voor lichamelijke kwalen, en ook in de Bijbel wordt er meer dan eens gesproken over bijen en honing.

De Grieken en de Romeinen beschouwden de bijenteelt als rijkdom en hielden honingmarkten. Ook de Germanen kenden het nut van de bijenteelt alleen zochten zij de honing nog in holle boomstammen en rotsspleten.

In de eerste eeuwen van het christendom hielden met name kloosters zich bezig met bijenteelt. Dit verspreidde zich vanuit daar naar het gewone volk. De bijenteelt bereikte in de middeleeuwen de hoogste bloei en Karel de Grote voerde wetten uit ter bescherming van de honingbij. Op dat moment ontstonden ook de eerste bijengilden. De landbouwers moesten aan de adel belastingen betalen in de vorm van honing en was.

De ontdekking van Amerika in 1648 had noodlottige gevolgen voor de bijenteelt. De invoer van rietsuiker en honing uit Amerika, de ontbossing, het verbouwen van aardappelen en granen, dat alles maakte van de beroeps imkerij een bijbaan. Daarnaast werd ook de wetenschap geboren; er werd ontdekt wat het geheim van de bevruchting was van de koningin, en de oorsprong van de wasvorming.

In de 19e eeuw werden de eerste lossen ramen gemaakt en vanaf de 20e eeuw werden bijen gehouden in kasten, in plaats van korven. Dit vergemakkelijkte het werken met de bijen, en zorgde ervoor dat ze bij het oogsten van de honing niet het hele volk hoefden te vernietigen. Ook ontwikkelde de kennis over de biologie en de zintuigen van de bijen zich in de 20e eeuw aanzienlijk.

Bijen houden

Wanneer je bijen wilt gaan houden doe je er goed aan eerst eens bij een lokale imker te gaan kijken, of te vragen of hij iemand kent die je kan begeleiden. Ook kun je natuurlijk lid worden van een bijenvereniging. In Nederland hebben we twee grote verenigingen: de Nederlandse Bijenhoudersvereniging (NBV) en de Imkersbond ABTB. Vaak zijn er lokaal altijd wel één of meerdere imkerijen te vinden waar je ook terecht kunt voor een cursus.

Er wordt vaak gezegd dat het houden van bijen erg moeilijk en ingewikkeld is, maar dat is zeker niet waar. Er zijn veel variaties op het houden van bijen. Telkens wanneer je een bijenkast openmaakt in het eerste jaar zul je weer een vraag hebben, maar met de juiste informatie en bijvoorbeeld de begeleiding van een imker, kom je al snel verder.

Je bijenkast kun je ook bijna overal plaatsen, zo lang de vliegroute maar niet in de looproute van de mensen staat. Plekken waar je je kast kunt plaatsen zijn bijvoorbeeld in tuinen, parken, op platte daken, in het bos of op het balkon. Tegenwoordig is het zelfs zo dat je beter je kast kunt plaatsen in een stad met veel bloemen, als in het buitengebied, dat door de imkers ook wel ‘de groene woestijn’ word genoemd.

Bijen tellen

Nederland Zoemt organiseerde dit jaar voor de tweede keer een nationale Bijentelling op 13 en 14 april. Het doel van Nederland Zoemt is, dat ze graag willen weten waar de bijna 360 verschillende soorten wilde bijen wonen, met hoeveel ze zijn en of er grote veranderingen zijn in de getelde aantallen vergeleken met voorgaande jaren.

De helft van alle bijensoorten is bedreigd, en dat heeft ook voor ons grote gevolgen. Van onze eetbare gewassen is namelijk 80% afhankelijk van bestuiving. Hoe meer we weten over de bijen, hoe beter we de bij kunnen helpen.

Meehelpen is heel makkelijk, ook als je niets van bijen af weet. Het enige dat je hoeft te doen is op 13 of 14 april een halfuur de bijen in je tuin of op je balkon te tellen. Het beste is het om dit op een zonnig moment te doen, maar het moet in ieder geval droog zijn. Nadat je dat hebt gedaan, vul je de resultaten in op de website.

Dit jaar is er dus al geteld, maar volgend jaar rond dezelfde periode zal er wederom een bijentelling zijn. Houd de site van Nederland Zoemt goed in de gaten voor nieuwe data! De resultaten van de bijentelling 2019:

Bijentelling NL Zoemt 2019Bron: https://www.nederlandzoemt.nl/doe-mee/bijentelling-resultaten/

Als bijen uitsterven

Robot Bij

Bijensterfte is op meerdere plaatsen inmiddels een groot probleem. Zo groot dat, als de bijen van de aardbodem verdwijnen, dit ook grote gevolgen heeft voor de planten, ons groente en ons fruit. Waarschijnlijk zullen producten, dankzij de geavanceerde technologie van vandaag de dag, niet direct uit de schappen verdwijnen, maar het betekent wel dat er een grootschalige oplossing nodig is en dat moeten we niet willen.

Daling bijenpopulaties

Al enkele decennia lang, sinds de jaren ’50, daalt het aantal (honing)bijen. Met name in de Westerse wereld is deze trend helaas nog steeds aan de orde van de dag en sinds de jaren ’80 is de situatie zelfs verslechterd. De zogenoemde ‘Colony Collapse Disorder’, waarbij grote delen of zelfs hele koloniën verdwijnen, wordt wereldwijd een steeds groter probleem.

Bijen en bestuiving

We weten dat bijen honing produceren, maar dat is dus zeker niet het enige nut van de bij. Bijen bestuiven ook een groot deel van alle gewassen die wij eten. Als we uit moeten gaan van de berekeningen, bestuiven de honingbijen 70 van de ongeveer 100 plantensoorten die 90% van de wereldbevolking voeden.

Als de bijen daadwerkelijk uitsterven hebben we dus een aanzienlijk probleem, want de meeste groente en fruit die wij eten zouden verdwijnen of op andere wijze bestoven moeten worden. Bijen verspreiden daarnaast stuifmeel van wilde planten en zorgen voor kruisbestuiving. Hierdoor lopen ook veel (wilde) planten het risico dat ze uitsterven, want bijen verspreiden hun stuifmeel niet meer. Fruitbomen en planten kunnen ook met de hulp van de mens bestoven worden, maar dat zorgt er dan wel voor dat de fruitproductie heel erg daalt, en de prijzen voor groente en fruit enorm zouden stijgen.

Als je kijkt naar de langere termijn, dan zou het zo kunnen zijn dat andere insecten de rol van de honingbij overneemt, waardoor de natuur zich op wonderlijke wijze aanpast aan menselijke invloeden. In geen enkel geval kunnen andere insecten de (manier van) bestuiving overnemen zoals de honingbij dat kan. Een haast ondenkbare situatie, maar gezien de stand van zaken is het realistisch om hier over na te denken.

adminAlles over bijen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *